Osmanlı
2018-11-16 02:47:05 ( 36 izlenme )

Osmanlı'ya ikinci isyan... 'SORAN'

Osmanlı'ya isyan; Soranzadeler

Soran, Osmanlı’nın Musul vilayet bölgesi içerisinde yer alan ve Baban’a komşu olan bir beylikti. Tıpkı Baban beyliği gibi, Osmanlı’nın dağılma sürecinde büyük güç kazanmıştı.

Başlangıçta Babanzadelere ait olan Amedi, Zaho, Akre, Köysancak, Tanya ve Erbil şehirleri Soran hakimiyetine geçmiş; kuzeyde Cizre ve Mardin’e, güneyde Kerkük’e kadar sınırları yayılmıştı(1).

Osmanlı-Soran gerginliği altında da, hiç şüphe yok ki, bir güç çekişmesi yatıyordu.
Bu gerginliği, dönemin siyasi dengelerine bağlayan Dr. Kaws Kaptan, isyan sürecini küresel siyasete şöyle bağlıyor;

‘DEVREDE İNGİLİZLER VAR’

“Osmanlı devleti, Mısırlı Mehmet Ali Paşa’nın yarattığı büyük tehlike ve korkudan kurtulmak istiyordu. O günlerde, dünya siyasetinde büyük rol oynayan Britanya, Osmanlı devletinin içişlerine kolayca karışırdı. Bunu, dini azınlıklarını koruma perdesi altında yapıyordu. Britanya, Osmanlı devletinin o günkünden daha fazla zayıflamasını istemezdi. Onun için Mısır’ın Mehmet Alisi karşısında tutum aldığı gibi, Soran Emiri’nin de karşısında tutum aldı. Osmanlı ve İran devletlerinin Soran’a saldırmalarını teşvik etti.”


‘BABAN İSYANLARI SORAN İSYANLARI OLDU

İsyan sürecine bakalım…
1806-1812 arasında yer yer devam eden Babanzade isyanları isim değiştirmişti; Mısır karşısında direnemeyen Osmanlı’ya karşı, bu kez aynı bölgedeki Soranzadeler çıkmıştı. Bunlardan biri de Mir Muhammed’ti.

Baban, Yezidiler ve diğer aşiretlerle Soran aşireti arasında çatışmalar vardı ve Mir Muhammed onlara karşı üstünlük sağlamış, Musul’a kadar olan bölgeyi ele geçirmişti.
Bu bir isyandı…

1836’da, bölgedeki din alimlerinin bu isyanı onaylamaması ve kınayan fetvalar vermesi üzerine, güçlü bir Osmanlı müdahalesinin ardından bu isyan bastırıldı.

'İSYANLAR SÜRÜYOR'

İsyanlar peş peşe geliyordu…
Mir Muhammed’i Soranzade Kör Mehmet izledi…
Bazı araştırmacılar, Kör Mehmet’i Selahhatin Eyyubi’nin soyuna bağlıyor. Araştırmacı yazar Altan Tan; Kör Mehmet için, “Revadi Kürt aşiretindendir ve Soran beyidir” diyor ve ekliyor:

‘’OSMANLI-İRAN ÇEKİŞMESİ’


“1827’de, babası Mustafa Bey’in ölümü üzerine Revanduz’da emirliğin başına geçmiştir”. Tan, Kürt Sorunu adlı kitabında isyanın nedeni olarak Osmanlı-İran çekişmesini gösteriyor ve bu isyan sürecini bakınız nasıl bir tabloda resmediyor;

‘HEM OSMANLI’YA HEM DE İRAN’A KARŞI’

“Revanduzlu Mehmet Paşa, 1810’lu yıllardan itibaren Osmanlılarla İranlılar arasındaki sürtüşmelerden büyük zararlar gören Kürt aşiretlerinin rahatsızlıklarını gerekçe gösterek, 1830 yılında isyan ve bağımsızlığını ilan etti. Kendi adına hutbe okuttu. Etki alanını hem Osmanlıların hem de diğer Kürt beylerinin aleyhine kısa sürede hızla genişletti. Hoşnav, Surçi, Altınköprü, Erbil, Köysancak, Ranya, Akra ve İmadiye’yi aldı. Cizre Beyi Seyfeddin’i kendi safına çekerek, İran’a da savaş ilan etti”.

‘OSMANLI BASTIRINCA TESLİM OLDU’

İngilizlerin, İran ve Osmanlı yönetimlerini anlaştırmaları üzerine Mehmed( Muhammed) Paşa, 1837 yılının Ağustos’unda, Osmanlı Ordusu Kumandanı Reşid Paşa tarafından Revandüz’de kuşatıldı. Bu arada tarikat şeyhlerinin “İslam Halifesi’ne karşı savaşmak haramdır” fetvası vermesi, Kürtler arasında çözülmelere yol açtı. 

Sonradan Botan Miri olacak ve kendisi de isyan edecek olan Bedirhan Bey gibi birçok Kürt beyi de Osmanlı ordusunu destekleyince, Mehmed Paşa beyliğinin başında kalması şartıyla teslim oldu. İstanbul’a giderek Halife’ye bağlılığını sundu. Oysaki bu isyan, Mehmet Reşit Paşa komutasındaki Osmanlı birliklerinin harekete geçmesi ve dini liderlerin tepkisiyle son bulmuştu. Kör Mehmet Paşa da yakalanarak İstanbul’a götürülmüştü(1836)(2) .

‘SORAN BEYİ KÖR MEHMET PAŞA’NIN SONU’


Araştırmacı Tan, Kör Mehmet Paşa’nın ölümü üzerinde kuşkuların varlığını işaret ediyor ve bu ölümün bir suikast sonucu gerçeklemiş olduğunu ileri sürüyor, şöyle ki;

'BEYLİK ORTADAN KALDIRILDI'

 “Kendisi ile anlaşma yapan Reşid Paşa bu sırada ölünce, Bağdat Valisi Ali Paşa Mehmed Paşa’nın affedilerek tekrar Revandüz’e dönmesine şiddetle karşı çıktı. Dönüş yolunda alıkonulan Mehmet Bey bir tuzakla öldürüldü. 6 Aralık 1838 tarihli raporda, Revandüz Beyi Mir Muhammed müteveffa (ölmüş) olarak zikredilmektedir. Yerine kardeşi Resul Revandüz Beyi oldu. 1847 yılında, Revandüz Soran Beyliği ortadan kaldırıldı(3).”

‘SORAN İSYANI KÜRT DEĞİL, AĞALARIN BEYLERİN İSYANIDIR’


Tıpkı Baban isyanları gibi, Soran isyanları da Türk tarihine Kürt isyanları olarak yazılmıştır, ancak bu da doğru değildir. Bu isyanların Kürt kimliği ile ne uzak ne de yakın bir ilgisi vardır. 

Soran beyleri Kürt’tür ya da değildir ancak çıkarılan isyanlar Kürt kimliği üzerinden değil, Osmanlı içinde Soran özerk yönetimi ya da bağımsız Soran devleti hedefi üzerine inşa edilmiştir. Dolayısıyla bu isyanlara da Kürt diyerek isyanları Kürt kimliğine bağlamak, artık haksızlığın da ötesine geçmek olur…

Erdal Sarızeybek

Yararlanılan Kaynaklar:
1. Kaws Kaptan, Baban, Botan, Soran, s. 51. Peri Yayınları, 1996.
2. Ümit Özdağ, Yeniçağ Gazetesi, 21 Aralık 2012.
3. Altan Tan, Kürt Sorunu, s. 89.

Önerilen Videolar

Bunlar da İlginizi Çekebilir

'HÜKÜMET BU HARİTAYI GÖRMÜYOR MU' 'GİZEMLİ COĞRAFYA' Osmanlı'ya ilk isyan... 'BABAN' Doğu Anadolu... 'NASIL AĞA OLDULAR BEY OLDULAR'

Bakmadan Geçme!

KAPAT
Barzani 'Mehdiyim' dedi... BAKIN BAŞINA NE GELDİ!