Osmanlı
2018-11-21 11:56:29 ( 146 izlenme )

'O TARİKATIN BÜYÜK HALİFESİ BAKIN KİMMİŞ'

Şeyh Abdusselam Barzan’da doğdu.
Doğum tarihi bilinmiyor.
Barzan, Osmanlı Sancağı Musul’a bağlı bir köydü. Bölgenin merkezi olan Mergesor kazasının üç nahiyesi vardı:Mergesor, Barzan ve Şirvan.
Halk, tarım ve hayvancılıkla uğraşmaktaydı.

BARZAN TEKKESİ

O vakitler Barzan’da bir tekke vardı.
Abdusselam Barzan’da yaşarken, Nakşibendi Tarikatının kurucusu Şeyh Halid de Süleymaniye idi ve tarikatı yaymak için kendi adına halifeler atıyordu.Ve Şeyh Halid bu tekkeyi bizzat ziyaret etti, Abdusselam’a halifelik verdi.

PEKİ, BU TEKKENİN BARZANİLERLE İLGİSİ NEYDİ?

Barzan aşireti adını, aşiretin merkezi olan Barzan köyünden alıyordu.
Aşiretin atası sayılan Mesud, bir vakitler Barzan’a yakın Hevinka köyüne yerleşmiş, o köyden bir kızla evlenmişti.Bu evlilikten Sait adında bir çocuk dünyaya geldi.
Aşiretin liderliği ondan sonra oğlu Said’e geçti, ondan da torunu Taceddin’e…

Taceddin, vehbi bir din alimiydi.Etrafında çok sayıda mürit toplanınca, şeyh oldu ve Barzan Tekkesi kuruldu.Şeyh Taceddin bu tekkenin başına geçti. Sonra oğlu Şeyh Abdurrahman, onu da oğlu Abdullah izledi(1).

NAKŞİBENDİ TARİKATININ HALİFESİ ŞEYH BARZANİ

Ve derken Şeyh Abdusselam…Şeyh Halid, Barzan tekkesine geldiğinde Abdusselam tekkenin şeyhi idi.Ve onu bu nedenle halifesi tayin etti.

Mesud Barzani geçtiğimiz yıl kendi adıyla başlayan bir kitap yazdı: Barzaniler ve Kürt Ulusal Hareketi. Bu kitap Türk siyaseti açısından iki noktada büyük önem taşıyor: İlki, Barzanilerin soy geçmişinin açığa çıkışı; diğeri de Barzanilerin ayrılıkçı siyasi Kürtçülüğe nasıl ilk adımı atmış oluşu.

Bu konumuz açısından önemli; Barzanilerin nasıl bir dini cemaat örgütlenmesi içerisinde oldukları ortaya konulabilirse eğer, buradan yola çıkıp bugünkü konumlarına nasıl ulaşmış oldukları da görülebilir.

Bu Mesud Barzani, Şeyh Halid ve tarikatına ayrı bir önem veriyordu. Öyle ki… Kitabının ilk satırları onun öyküsüyle başlıyordu:

‘DEDEM ZÜHD VE TAKVASIYLA ÜNLÜ’

“Dedem Abdusselam ‘zühd’ (dünya nimetlerine önem vermeme, dünyadan el etek çekme) ve takvasıyla (Allah’tan korkma, sakınma) ünlüydü. Mevlana Halid Nakşibendi, tekkelere yaptığı ziyaretlerden birinde Barzan Tekkesi’ne uğradı ve Şeyh 1’nci Abdulselam’ı halifesi olarak atadı. Barzan medresesi bir Halid-i Bağdadi Nakşibendi okuluna dönüştü.”

Bu noktada Mesud Barzani’nin nasıl bir tarihi sırrı ifşa ettiğinin farkında olmadığını da söylemeliyim çünkü aynı satırlar içerisinde Şeyh Halid- Barzani- Şeyh Taha bağlantısını da kurmuş: “Dedem halife olduktan sonra, Mevlana Halid’in halifelerinden biri olacak Seyyid Taha’yı ziyarete gittiler(2). ”

İşte Barzani’nin dedesi Abdusselam’ın Halidi Nakşibendi tarikatının halifesi oluş hikayesinin hepsi bu, kısa öz ama oldukça anlamlı.

TARİKAT COĞRAFYASI

Konu Barzani’den açılmışken, hakkında yapılmış bazı özel araştırma sonuçlarına bir gözatmakta fayda olabilir: Tarikatın bu coğrafyasında derin Yahudi izleri olduğunu biliyoruz. Bu izleri Barzan’a doğru sürdüğümüzde ortaya şöyle bir tablo çıkıyor:

‘YAHUDİ BARZAN’

Yahudi Barzani’nin ortaya çıkışı 16 ve 17’nci yüzyıldır ki aynı zamanda Barzan coğrafyasındaki Baban, Soran ve Botan beylerinin en güçlü olduğu dönemdi.
Yahudi Barzan’ın kaynağı şöyle gösteriliyordu: ‘Kürt Yahudileri ile Kürt dilini ve kültürünü benimsemiş, tarih boyunca Kürdistan olarak tabir edilen Kuzey Irak ve Mezopotamya bölgesi sınırları içerisinde var olmuş, daha sonraki yüzyıllarda İslam dinine geçmiş ve İsrail kurulduktan sonraki süreçte Kuzey Irak’tan İsrail’e göç eden Yahudiler kastedilmektedir. Kürt Yahudileri, kökenleri itibariyle Kürt değil, İsrailoğullarının İbrani kavmindendirler(3).’

Yani Barzanilerin yaşadığı coğrafyada derin dinsel izler vardı. Tarihçi Ahmet Uçar da Yahudi Barzan’a ulaşmıştı:

‘YAHUDİ MESİHLER’

‘Kuzey Irak'ta asırlardır ‘Tat’ diyalekti ile konuşan, ticaret ve küçük zenaatlarla uğraşan, birçok kasaba ve köyde sayıları az da olsa bulunan Yahudilere rastlanmakta idi. Kürtçe konuşan Yahudilerle ilgili ilk ciddi çalışmaları, kendisi de Kürtçe konuşan bir Yahudi olan Kaliforniya Üniversitesi İbrani Dili Profesörü Yona Sabar yapmıştı.

 Sabar, Tudelali Benjamin ve Haham David'in seyahatnamelerine dayanarak Kürtçe konuşan Yahudilerin tarihi ve etimolojik geçmişleri hakkında bilgi vermişti. Sabar'a göre, Kuzey Irak'ta on ikinci yüzyıl ve sonrasında zaman zaman İbn Duği, David Al-roy ve Menahem gibi Yahudi önderlerin öncülük ettiği ve onların Mesih (kurtarıcı) ilan edildiği Yahudi isyanları görülmüştü’.

YAHUDİ HAHAMLAR

Sabar'ın iddiasına göre bölge Yahudileri daha çok yoksullar arasında yer alırken, özellikle ünlü Barzani ailesinden gelen hahamlar Kürdistan'ın birçok yerinde dini çalışmalar ve eğitim için merkezler kurmuşlardı. Bu dini merkezler, Mısır ve Filistin gibi uzak yerlerden bile öğrenci kabul ediyorlardı. Sabar, bu ailenin daha sonra ne zaman Müslüman olduğu konusu üzerinde durmuyordu(4). .

BABİL SÜRGÜNLERİ

Bu konuda yapılmış başka araştırmalar da vardı:

Yahudilerin Barzan coğrafyasına gelişinin tarihi çok eskiydi. MÖ. 7’nci yüzyılın sonu ve 6’ncı yüzyıla dayanıyordu. Babil Kralı Nabukadnassar tarafından Filistin topraklarında bulunan İsrail halkı esir alınmış ve bu esirlerin Irak(Babil) topraklarına sürülmesi üzerine, Barzan coğrafyasına Yahudilik girmişti. 

Bölgede bulunan Yahudi toplumun büyük bir kısmı, Musul, Kerkük, Erbil ve Süleymaniye gibi şehirlerin merkezlerine yerleşmişti. 1881-83 yıllarında yapılan nüfus sayımına göre, Musul ve Şehrizor(Kerkük) vilayetlerinde toplam 4.286 nüfuslu bir Yahudi topluluğu bulunuyordu(5) .

O yıllara göre çok önemli bir sayıydı.

HAHAM SALLUM BARZANİ

Yıl 1855.
Bir Osmanlı belgesi hepsinden bir adım daha öteye geçerek Musul’da yaşayan bir Yahudi Haham Barzani’nin kimliğini açığa çıkarıyordu: ‘Kürtlerin Yahudi Hamamlarından, Musul’da bulunan ‘Haham Salum Barzan’ 1855 senesinde, bir Müslüman’a hakaret etmesi üzerine açılan hukuki dava sonucu, adı geçen Kürt Haham’ın önce Dersaadet’e oradan da Selanik’e uzaklaştırılmasına karar verilmiş ise de(6)...

Bu ilginçti çünkü…Yahudi Haham Salum Barzan’ın varlığı ile Halid-i Nakşi Şeyhi 1’nci Abdusselam Barzani’nin Barzan’da hüküm sürdüğü yıllar birbiriyle örtüşüyordu. Yani Barzanilerde yol çoktu…

MEHDİ NAKŞİ ŞEYH 1’NCİ ABDUSSELAM BARZANİ

Mehdilik hatta peygamberlik vakaları bile vardı: “Seyyid Taha'nın kardeşi Şeyh Saleh'den hilafet alan 1’nci Abdüsselam, şeyhinin ölümü üzerine kendisini şeyh ilan etti. Buna kızan Seyyid Taha'nın oğlu ve yeni şeyhi Ubeydullah, ‘Abdüsselam ve müritlerinin delirdiklerini, şeytanın kurbanları olduğunu’ ileri sürerek, ona savaş açtı. Şeyhlerinin yenilmesine rağmen Abdüsselam'ın müritleri onu mehdi ilan ettiler.”

Bu açıklamada yer alan 1’nci Abdusselam, Şeyh Halid’in halifelik verdiği Barzani’ydi.

MEHDİ NAKŞİ ŞEYH MUHAMMED BARZANİ

Tarikatın halifeleri içerinde yer alan Barzanilerden şaşırtıcı bir şekilde bir mehdi daha çıktı. Abdusselam’dan sonra tekkenin başına geçen Şeyh Muhammed, Barzanilerin ikinci mehdisi olmuştu:

‘BABADAN OĞULA’

“Bundan sonra o da babası 1’nci Abdüsselam gibi mehdiliğini ilan etti. Mehdiliğini ilan etmekle kalmadı, Musul'a ve dolayısıyla Osmanlı'ya cihad-ı mukaddes(!) ilan etti. Mehdiliğini ve cihad çağrısını kabul etmeyenleri acı bir son, feci ölümler bekliyordu.
Zibar aşireti liderlerinden Molla Perisey'in başına gelenler korkunç ve tüyler ürpertici idi: 'Molla parça-parça edilerek öldürülmüş, bu parçalar oyulmuş yaşlı bir ceviz ağacının gövdesine konarak yakılmıştı'.

‘REZİLLER’

“Barzanilere bağlı Becil Şeyhi Nehrili Şeyh Muhammed Sıddık'a yazdığı bir mektupta, ‘Burada adlarını bile ağza almak istemediğim bu rezil aşiretin ve bu kötü ruhlu ailenin bana ettikleri namussuzca işler, onur kırıcı işler de var ayrıca. Burada senin tarafsız kararını istiyorum. Bilirsin ki, onlar Kur'an-ı Kerim'e bile acımamış ve onun sayfalarını çöpe atmışlardır. Benim mescidimi kirletmişlerdir’ diyordu(7).”

PEYGAMBERLİĞİNİ İLAN EDEN NAKŞİ ŞEYH AHMED BARZANİ

Dahası da vardı…
Barzanilerden peygamber olduğunu dahi söyleyebilen bir de sapkın çıktı:
Şeyh Ahmed!

Şeyh Ahmed Barzani kimdi? Araştırmacı gazeteci Hulusi Turgut, Şeyh Ahmed’i bize şöyle anlatıyor:

‘KURAN OKUMAK, NAMAZ KILMAZ YASAK’

‘1967 yılının Temmuz sonunda Şemdinli ilçesine gittiğim zaman Barzani Bölgesi’nden henüz Türkiye iltica etmiş, yirmiye yakın Kürt’le karşılaşmıştım. Mülteci Kürtlerin arasında da Barzani’nin ünlü din adamlarından Molla Yahya vardı. 

Molla Yahya’ya sormuştum, ‘Niçin kaçıp Türkiye’ye geldiniz’, diye. Molla Yahya kaçış sebeplerini uzun uzun anlatıp; ‘Bizim orada huzurumuz kalmadı. Molla Mustafa’nın seksenlik ağabeyi Şeyh Ahmed peygamberliğini ilan etti. Kuran okumak, abdest almak, namaz kılmak hatta radyo dinlemek dahi yasak’, diyordu.

Molla Yahya’ya göre Şeyh Ahmet, Irak’taki Kürt cemaatine kendisini lider olarak kabul ettirebilmek için halkın dini inançları üzerinde oynuyordu.

‘CAMİLER KAPATILACAK’

Şeyh Ahmet önce cemaat liderlerine bir yazı gönderdi;
‘Bu yazımı aldığınız andan itibaren ibadet etmeyeceksiniz. Camiler ve okullar kapatılacak. Bütün radyolar evlerde saklanacak. Kuran okunmayacak, abdest alınmayacak ve namaz kılınmayacak. Gök Tanrısı Allah, O’nun yerdeki temsilcisi benim.” demiş, bu emri okuyan cemaat temsilcileri boyun eğip halka bildirmişlerdi.

Molla Mustafa da bu durumu öğrenmiş ve ağabeyini ikaz etmiş.
İlk anda ikaz para etmemiş ve Molla Yahya ile adamları kurtuluşu Türkiye’ye kaçmakta bulmuşlardı(8).’

NAKŞİBENDİ ŞEYHİ TALABANİ

Bir de Talabani meselesi vardı…
Barzani’den söz açılmışken onu anmamak olmaz: Kendine özgü araştırmacı yazar Ayşe Hür bu konuda diyor ki;

‘NAKŞİBENDİ AYRICALIĞI’

“Aslında küçük bir aile Barzaniler ünlü Nakşibendi aileleriyle evlilik yoluyla ‘asalet sahibi’ olmuşlar ve Nakşibendîliğin devlet içindeki ayrıcalıklı konumunun tadını çıkarmaya başlamışlardı. Kerkük civarındaki Talabaniler ise, 1880’de Osmanlı Devleti’ne milliyetçi söylemle isyan eden ilk Kürt beyi olan Şemdinanlı Şeyh Ubeydullah’ın köyü Nehri’ye yerleştiği için Sadate Nehri adını alan Musullu bir ailenin üyeleriydiler. 

Şeyh Ubeydullah, Nakşibendiliğin Halidiye koluna bağlıydı. Sadate Nehri Ailesi’nin şeyhliği ise aynen adı gibi soydan değil, Musul civarında yaşayan bir Kadiri şeyhinden bir zamanlar alındığı iddia edilen icazetten geliyordu. Günümüzde Irak Cumhurbaşkanı olan Celal Talabani bu ailenin üyesidir(9).” .

Yani?
Yani Şemdinli’deki Seyit Taha ile Süleymaniye’deki Talabani aynı köyden, eski adı Nehri olan Şemdinli’nin Bağlar köyünden idi; her ikisinin de soyları Musul’a dayanıyordu. 

Bu önemli çünkü… Seyit Taha Kürt değildi, dolayısıyla Talabani de Kürt değildi.
Peki nasıl olmuştu da Kürt olmayan biri Kürtler adına Irak’ta Cumhurbaşkanı olabilmişti?

BARZANİLER NASIL GÜÇ OLDU


Barzan şeyhleri başta Zibari olmak üzere diğer ağalara karşı sömürülen aşiretsiz köylülerin savunucusu olarak ortaya çıkmışlardı. Barzan şeyhlerinin gücü aşirete değil, aşiret karşısında varlığını koruyamayan aşiretsiz köylülere dayanıyordu:

‘NAKŞİ SEYİT TAHA DEVREDE’

‘Barzan, Şemdinli güneyi, Irak’ın kuzeyinde yer alan, Zibari aşiretinin topraklarına ve diğer aşiretlere sınır olan bir köydü. Burası kurumsallaşmak isteyen bir şeyh için ideal özellikler taşımaktaydı. Bölgede sıkça görülen aşiretler arası çatışmalarda bir şeyh kolayca arabuluculuk yapabilir ve bu sayede güçlenebilirdi. 

Bu nedenle Seyit Taha stratejik açıdan önemli bu köye halifelerinden biri olan Abdurrahman’ı göndermiş ve onun eliyle tüm bölgede güçlenmişti. Üstelik Barzan şeyhleri İstanbul’daki Seyit Abdulkadir’in ve Şemdinli’deki Şeyh Muhammed Sıddık Nehri’nin nüfuz sahası içindeydi(10).’ .

Barzaniler aşiret değildi, Halidi Nakşi Tarikatının öne çıkardığı küçük dinsel bir topluluktu. Kökleri Şeyh Halid’e dayanıyordu.

SONUÇ

Barzanilere bir bütün olarak bakıldığında bilinen köklü bir aşiret değil, bir tekke olduğu anlaşılıyor. Bu tekke bir Halidi Nakşibendi tekkesi ve Şeyh Abdusselam tarikat içinde önemli bir halife. 

Dolayısıyla bu Barzanilerin hem Doğu Anadolu’da hem de Türk siyasetinde neden vazgeçilmez olduğu da görülebiliyor; Tarikat Kardeşliği !

Erdal Sarızeybek

Yararlanılan Kaynaklar:


1. Mesud Barzani, Barzani ve Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi, s.23, Doz Yayınları, 2006.
2. Mesud Barzani, Barzaniler ve Kürt Ulusal Özgürlük Hareketi,s. 23.
3. Salim Meriç, araştırmacı yazar, Oda Tv, “Kürt Yahudileri ve Barzani” başlıklı araştırma yazısı, 24.10.2010
4. Uçar, ‘Hahamların Torunları Barzaniler’, s. 18.
5. Dr. Sinan Marufoğlu, ‘Osmanlı Döneminde Kuzey Irak’, s. 83, Eren Yayınları, 1998.
6. Age,s. 69.
7. Ahmet Uçar, Osmanlı Araştırmaları Vakfı, Tarih Düşünce Dergisi Aralık 2002.
8. Hulusi Turgut, Barzani Dosyası, s. 105, İstanbul, 1969.
9. Ayşe Hür, “Berzenciler, Barzaniler ve Talabaniler”, Taraf Gazetesi, 06.11.2011.
10. Van Bruınessen, ‘Ağa, Şeyh, Devlet’, s. 343.

Önerilen Videolar

Bunlar da İlginizi Çekebilir

'IRAK VE SURİYE'NİN PERDE ARKASINDA KİM VAR' 'OSMANLI BARZANİ'Yİ NEDEN ASTI' 'MOLLA BARZANİ NASIL KÜRTÇÜ OLDU' ÇALDIRAN’DA NE OLDU?

Bakmadan Geçme!

KAPAT
'Sevr Antlaşmasına BÜYÜK TEPKİ'