Özal
16 Kasım 2018 ( 227 izlenme )

Dışileri Bakanı Ali Bozer... 'NEDEN İSTİFA ETTİ'

Dışişleri Bakanı Bozer istifa ediyor…

Yıl 1990…
Irak Devlet Başkanı Saddam Kuveyt’i işgal etmil ve Körfez savaşlarına giden yol böylece açılmıştı. İşgale yeşil ışık veren ABD şimdi olası bir Irak müdahalesi için kendisine müttefik arıyordu…

ÖZAL DEVREDE

1990 yılı Ağustos’un ilk haftasında ABD Başkanı Bush, Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ı telefonla arıyordu… Konu Irak’a ambargo idi.
Peşinden yine Ağustos ayı başlarında ABD Dışişleri Bakanı James Baker Türkiye’yi ziyaret etti ve Özal ile görüştü; askeri üslerin kullanılması için onay istiyordu(1).

IRAK’A AMBARGO

Türkiye hem NATO üyesiydi, hem de Irak petrol ihracatının yarısını oluşturan 1,6 milyon varilin transit geçtiği ülkeydi. Kerkük petrol alanından başlayan boru hattı Yumurtalık terminalinde son buluyordu. Irak petrolünün transit geçişi her yıl Türkiye’ye 300 milyon dolar getiriyor ve Bağdat, aynı zamanda Türkiye’nin enerji ihtiyaçlarının üçte ikisini karşılıyordu. Türkiye ambargo koymakla Irak’ı zor duruma düşürecektir ancak Türkiye de buna karşılık bir bedel ödemek durumunda kalacaktır…

ABD YARDIM VAAT EDİYOR

Görüşmede, Irak’a karşı uygulanacak ambargodan dolayı Türkiye’nin uğrayacağı mali kayıplar masaya serildi; olası bir ambargonun maliyeti yaklaşık altı milyar dolardı.
ABD Dışişleri Bakanı Baker bu zararın karşılanması için ‘bir Amerikan yardımı’ vaat ediyor ve ‘şu anda sürgünde olan meşru Kuveyt Yönetimi, Türkiye’nin maruz kaldığı kayıpları hafifletmek için bu yardıma katılmayı öneriyor’ diyerek ek yardımların da kapıda olduğunun işaretini veriyordu.

Aradan yıllar geçecek, o dönemin Dışişleri Bakanı Kurtcebe Alptemuçin Türkiye’nin ‘üç koyup bir dahi almadığını’ kamuoyuna şöyle duyuracaktır(2);

‘TÜRKİYE’NİN ZARARI KARŞILANMADI’


‘Bugünden geçmişe dönüp baktığımda, Türkiye’nin Koalisyon Güçleri’nden bekledi, umduğu, vaat edilen desteği alabildiğini söyleyebilmem mümkün değil. Ama bu, maddi kayıpların hiç karşılanmadığı anlamına gelmiyor. 1991 yılında Körfez Koalisyonu’ndan gelen hibe yardımların toplamı 9 milyar dolardı. Aynı zamanda, Türkiye’ye 900 milyon dolarlık da kredi verilmişti.

Sonuçta, Hazine de Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın rakamlarına göre 1990 ve 1991 yıllarında 5 milyar dolarlık bir yardım alındığı aşikardır… Ancak krizin başından itibaren safını BM’in kararlarına uyacağını belirterek, belirlemiş olan Türkiye, bu savaşta zarar gören diğer ülkelerden daha az yardım almıştır, bu da aşikardır …


DIŞİŞLERİ BAKANI BOZER İSTİFA EDİYOR

Türkiye’nin hemen yanı başında büyük bir savaş kendini açığa vurduğu bir sırada, krizi yöneticisi Dışişleri Bakanı’nın, krizin olası müdahalecisi Genelkurmay Başkanı’nın istifası sıradan görülecek bir gelişme değildi; altında mutlaka anlaşılabilir önemli gerekçeler olmalıydı… Görünüşte Dışişleri Bakanı Ali Bozer, Başbakan Özal tarafından yapılan bir protokol hatasından dolayı istifa etmişti.

Alptemuçin’e göre protokole uymamak bir Özal adetiydi ve altında kasıt yoktu(3);

‘PROTOKOL HATASI’

‘1990 yılının Eylül ayında Turgut Bey, ABD’ye gitmişti. Bu ziyarette Bush ile Turgut Bey önce baş başa görüşecek, ardından da heyetler arası görüşmelere geçilecekti. Ali Bey bürokratlarla beraber oturup çağrılmayı beklerken, davet almamış ve istifasına neden olan süreç yaşanmıştı. Heyetler arası görüşme gerçekleşmemişti. Çünkü Turgut Bey ve Bush’un görüşmesine Dışişleri bakanı Baker da dahil olmuştu.”

‘ALİ BEY ÇOK BOZULDU’

“Turgut Bey’in adetiydi; yakınlarını kolundan tutup sohbet ederdi ve tam Bush’un yanına girerken Baker’ın kapıdan çıktığını görünce, kolundan tutup sohbete başlamış, böylece içeri kol kola beraber girmişlerdi. Yani Bush’un yanına baş başa görüşmek için yönelen Turgut Bey, Baker ile daha önceden tanıştıkları için sohbet etmeye başladıklarından, görüşmeye Baker’ı da dahil etmiş oluyordu… 

Bu kendiliğinden gelişen bir durumdu. Dolayısıyla Bush ile Turgut Bey’in baş başa görüşmelerinde, planlananın aksine Baker da bulunmuştu. Tabii, Ali Bey(Bozer) dışarıda davet edilmeyi bekliyordu. Doğal olarak Ali Bey çok bozuldu ve istifa etti’ .

İSTİFA NEDENİ BAŞKA

Oysaki Uğur Mumcu Bakan Alptemuçin gibi düşünmüyordu, istifaya yol açan olayın ardında başka bir neden vardı(4);

‘ÖZAL BAKANLARI DEVRE DIŞI BIRAKTI’


‘Kendini hükümetin bakanlarının yerine koyun: Bakansınız ama ülkeyi bir ölüm kalım savaşına sürükleyecek kararı ‘pratikte’ siz vermeyeceksiniz. Ve vermediğiniz bir karar için de ileride sorumlu olacaksınız! Sanırım, Ali Bozer ve Safa Giray’ın Körfez krizinden bu yana aklıları kurcalayan ve vicdanlarda yankı bulan sorular ve sorunlar bunlardır. Her iki bakan da birer ‘bahane’ bulup hükümetten ayrılmışlar ve böylece olası bir sorumluluktan kurtulmuşlardır.’

Ali Bozer Dışişleri Bakanı olmasına karşın, Türkiye’nin Irak krizinde alacağı politik tavır ve kararlardan dışlanmıştı; istifasının asıl nedeni buydu.

12 Ekim 1990’da Ali Bozer istifa edince Ahmet Kurtcebe Alptemuçin Dışişleri Bakanı oldu; Haziran 91’e yani Körfez Krizi aşılıncaya kadar da bu görevde kalacaktır yani topu topuna dokuz ay.

Ali Bozer’i Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay izleyecek; o da istifa edecektir…

SONUÇ

Sonuçta bu istifaların Özal siyasetine hiçbir etkisi olmayacak, 1991 Körfez savaşı başladığında Türkiye ABD’ye destek verecek, ambargo uygulanacak ama sonuçta Türkiye hem ekonomik hem de siyasi yönden büyük kayba uğrayacaktır.

Erdal Sarızeybek

Yararlanılan Kaynaklar:

1. Salınger, Laurent, ‘Körfez Savaşı, Gizli Dosya’, s. 148.
2. Ahmet Kurtcebe Alptemuçin, ‘Özallı Yıllar’, s. 340, Editör, söyleşi: Semra Topçu, Özel Baskı.
3. Alptemuçin, ‘Özallı Yıllar’, s. 288..
4. Mumcu, ‘Türk Memet Nöbete’, s. 73.

Önerilen Videolar

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Mehmetçik Sahip 'Bozkurt' 'BAŞIMIZA BUNLAR GELECEKLER' dedi... İşe Bak 'Dava Yok' Emekli Korgeneral Açıkladı!..

Bakmadan Geçme!

KAPAT
'MEDYADA YALAN RÜZGARI'