Bakınız Halidi Nakşibendi Tarikatı Anadolu’ya kimlerle çıktı…
Irak: ‘Barzani ve Talabaniler bir yana, Irak’ta Tarikatın itici gücü Şeyh Osman Siracüddin et-Tavili oldu … Süleymaniye şehrinin Gülanber (Halepçe) kazasının Tavile Köyünden olan Şeyh Osman Siracüddin, 1811’de Bağdat’ta intisap ettiği Şeyh Halid’in Süleymaniyeli ilk halifesiydi.

ŞEYH ŞAMİL
Kafkasya: Bu bölgede en ünlü Tarikat halifesi Şeyh İsmail Şirvani idi. 1817’den itibaren Azerbaycan’ın kuzeyine düşen Şamahi kasabasında irşad faaliyetlerine başlayan Şirvani, bir süre sonra halifeleri Has Muhammed Şirvani ve Muhammed Yeraği vasıtasıyla Dağıstan bölgesinde etkili olmayı başardı. 1830’larda Dağıstan’da kurulan Yukarı Yerağlı Medresesi’nin yüzlerce bugünkü rakamlarla onbinlerce mürit yetiştirdiği söyleniyor. Ve ünlü Şeyh Şamil; Kafkas Kartalı…
Tarikat kaynakları, Şeyh Şamil vasıtasıyla Tarikatın Çeçen bölgesi yanında orta ve batı Kafkasya‘ya yayıldığını söylüyor.

Şirvani silsilesine bağlı olan Osman Abdülmennan Efendi’nin ise daha çok Denizli ve İstanbul’ da çalıştığı, müritleri arasında tarihçi Emin M.Kemal İnal ve kardeşi Ahmed Tevfik İnal’ın da olduğu biliniyor.Ve de… Tarikatın halen Azerbaycan’ın kuzeyi, orta Asya‘da Türkmenistan’ın doğu ve güney bölgeleri, Fergana vadisi, bu vadinin özellikle Kırgız kesimi ile kuzey Türkmenistan’ın Harezm vahasında ve Karakalpak Cumhuriyetinde yaygın ve etkin olduğu ileri sürülüyor.

Anadolu:
Şeyh Halid’ın yaşam alanı, başta anlattığımız gizemli coğrafya idi.Eylem alanı ise farklıydı; Süleymaniye-Bağdat-Şam üçgeninin ötesinde Ortadoğu’dan Anadolu ve Kafkaslara kadar uzanıyordu. Bu bölgelere 90’a yakın halife göndermişti. Söz konusu halifelerden sadece 15 ‘i Anadolu topraklarında görev almıştı. Bu da bize Tarikatın etki alanı konusunda güçlü bir fikir veriyor.
Doğu Anadolu…
Bu bölgede en güçlü Halife, bildiğimiz gibi Şemdinli’den Seyit Taha’dır. Taha’nın hem Anadolu hem de İran’la olan bağları nedeniyle, Tarikat kısa sürede anılan coğrafyaya yayılma imkanı bulmuştur. Rivayete göre İran Hükümdarı Mehmed Şah gördüğü bir rüya vesilesiyle ehl-i sünnet mezhebini kabul etmiş ve Seyit Taha’dan bir hoca istemiştir.

SEYİT TAHA SİLSİLESİ

Tarikat bünyesinde Seyid Taha’ya ulaşan silsileler: Bu bölgenin en etkili ismi, Şeyh Sıbgatullah Arvasi’dir. Arvasi, Seyit Taha’nın halifesidir. Taha, Kadirilikten Halidi Nakşiliğe geçince Arvasi de Halidiliğe geçmiş ve bu bölge, Halidi Nakşi Tarikatının neredeyse Doğu Anadolu merkezi haline dönüştürülmüştür. Bu geçişten sonra Halidiler, daha çok Bitlis çevresinde ve Nurşin’de yoğunlaşıp faaliyet göstermiştir.

Nurşin’de önemli isim; Abdurrahman Tagi’dir. Tagi burasını tarikat merkezi haline getirmiştir. Ölümünden sonra halifesi Şeyh Fethullah Verkanisi, onun da ölümünden sonra Tagi’nin ‘Hazret’ lakabıyla tanınan oğlu Molla Muhammed Ziyaeddin ve de onların halifeleri hala bu bölgede etkindir. Bu dönemde Nurşin’in apayrı bir özelliği vardır. Bediüzzaman Said Nursi, Ahmed Haznevi, Şefik Arvasi ve Şeyh Alaeddin burada öğrenim görmüştür.

ADIYAMAN MENZİL
Bu önemlidir çünkü bugün Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı FETÖ darbesinin lideri olduğu açıklanan Fettullah Gülen’in kendi kurduğu ‘Gülen Cemaati’ dinsel öğretisini Said-i Nursi’den almaktadır. Ve… Ne ilginçtir ki Said-i Nursi’yi yetiştiren de Şeyh Halid’in halifeleridir.Arvasi sadece Van müftüsü Muhammed Sıddık Efendi’ye hilafet vermiştir. Necip Fazıl Kısakürek ile Hüseyin Hilmi Işık, Abdülhakim Arvasi’ye intisap etmiştir. Artık gerisini düşünün… Aynı silsileden Abdülhakim Hüseyni’nin oğlu Muhammed Raşid Erol (ö. 1993) büyük ün kazanmıştır. Menzil’i görmek isterseniz, bugün dahi Adıyaman’a gidebilirsiniz…

ALİ ES-SEBTİ’YE ULAŞAN SİLSİLELER…
Palu’daki tekkesinde faaliyet gösteren Ali es-Sebti’den sonra gelen Şeyh Mahmud’dur. Şeyh Mahmud’un yedi oğlundan biri de Şeyh Said’dir. 1925 Diyarbakır isyanından sonra yargılanacak ve asılacaktır. Şeyh Said’den sonra Selahaddin Fırat, sonra ise oğlu Şeyh Mehmed Said, Palu ve Erzurum’da babasının halifesi olarak başa geçecektir ama… Ne acıdır ki Müslüman olan bu tayfa, 1927’de, Ermeni Taşnak çetesiyle ittifak kuracak ve Cumhuriyete, Ermeni ve Nasturilerle birlikte isyan edecektir.

ANADOLU
Tarikat bu bölgede İsmail Şirvani ve halifeleri Şeyh Fevzi Molla ile Hamza Nigari vasıtasıyla yayılmıştır. Karadeniz bölgesinde ise etkili olan isimler, Şeyh Feyzullah Erzurumi ve Ahmed Ziyaüddin Gümüşhanevi’dir. Urfa’da, Hartavizade Şeyh Muhammed Hafız er-Ruhavi tarikatın en önemli ismidir.

Ve Konya…
En ünlü halife ‘Memiş Efendi’ lakabıyla tanınan Şeyh Muhammed Kudsi(1269/1852)’dir. Atadığı halifeler daha ziyade İstanbul, Kırım, Trabzon, Sivas, Tarsus ve Manisa’da faaliyet göstermiştir. Tarikat, Konya merkezli olarak iç Anadolu, Akdeniz ve Kırım bölgelerinde de faaliyetlerini sürdürmüş ve bu zat vasıtasıyla silsilesi geniş halk kitlelerine ulaşmıştır. Sonrasında… Oğlu Şeyh Muhammed Bahaüddin tarafından ‘Paşadairesi’ olarak da bilinen Sami Paşa Medresesi’nde devam ettirilmiştir.

Muhammed Kudsi’ye Ulaşan Silsileler:
Silistreli Hacı Feyzullah Efendi (ö. 1875), Konyalı Topbaşzade Ahmed Kudsi Efendi ile (ö. 1889) Seydişehirli Abdullah onun halifelerindendir. Hacı Feyzullah Efendi İstanbul’da Fatih-Halıcılar’da kendi adına bir dergah kurmuştur. Seydişehirli Abdullah Efendi’nin mensuplarından Halil Develioğlu (ö. 1933) Tarsus ve çevresinde faaliyet göstermiş ve harekete Biberiyye adı verilmiştir.

Muhammed Kudsi kolunda kadınların da tarikat silsilesinde yer aldığı dikkate değer bir grup vardır: Bunların silsileleri de Muhammed Kudsi, Abdullah Seydişehri, Mersinli Hacı Abdullah, Hace Huriye Emret, Hace Külsüm, Muazzez Anne (İstanbul) şeklinde devam etmiştir. Halifelerinden Silistreli Hacı Feyzullah Efendi (1292/1875) Malatya ve Elazığ bölgesinde başlattığı irşad faaliyetlerini Rumeli’de de sürdürmüş, ardından İstanbul’a gelerek Haliç Halıcılar’da kendi adıyla kurduğu tekkede çalışmıştır.

Alo fatih: Abdullah Mekki Erzincani…
’Erzurum, Erzincan, Kudüs ve daha sonra Mekke’de Tarikatı yayan en etkili isimdir.Abdullah Mekki’nin çalışmaları daha sonra Kırımlı Süleyman Efendi, Süleyman Zühdi el-Halidi ve Muhammed b.Muhammed el-Hani (1279/1862) ile daha da büyümüştür. Kafkaslar’da Tarikat, işte bu Şeyh Mekki eliyle etkili olmuştur. Abdullah Mekki’nin hilafet verdiği kişilerden olan Mustafa İsmet Efendi, önce Edirne ardından İstanbul’ da faaliyetlerini sürdürmüş,1853 yılında yaptırdığı ve günümüze uzanan hizmet zinciri ve de Fatih Çarşamba’daki Halidi dergahıyla halen faaliyetini devam ettirmektedir. ‘Alo Fatih’ işte bu silsilede doğmuştur.

Kastamonu ve civarında Halidiyye’yi neşreden Ahmed Siyahi ve halifesi Ahmed Hicabi olmuştur. Günümüzde Sedat Peker’in ziyaretiyle adı öne çıkarılan Şeyh Nazım Kıbrısi, Tarikatın İngiltere merkezli Batı şubesidir. Kıbrısi’nin de silsilesi Abdullah Dağıstani, Şerefeddin Dağıstani, Muhammed Medeni, Ebu Ahmed Suhuri, Cemaleddin Cumuki, Seyyid Muhammed Yaragi, Hasan Muhammed Şirvani, İsmail Kürdani vasıtasıyla Halid el-Bağdadi’ye ulaşmaktadır.

Özetlersek…
İstanbul’da Şeyh Ervadi, Gümüşhanevi ve Abdulaziz Bekkine;
Hakkari bölgesinde Seyit Taha;
Doğu Anadolu’da ve özellikle de Bitlis’te Şeyh Arvasi;
Amasya ve çevresinde İsmail Şirvani, Şeyh Fevzi Molla, Hamza Nigari;
Karadeniz’de Şeyh Feyzullah Erzurumi, Süleyman Ervadi ile Ahmed Diyauddin Gümüşhanevi;
Kastamonu ve civarında Ahmed Siyahi;
Urfa ve civarında Hartavizade Şeyh Muhammed Hafız Ruhavi;
İç Anadolu, Konya, Akdeniz ve Kırım bölgelerinde Şeyh Muhammed Kudsi;
Erzurum, Erzincan, Kudüs ve özellikle Mekke bölgelerinde Abdullah Mekki,
Ve de Kıbrıs’ta Şeyh Nazımi, Halid-i Nakşibendi Tarikatı’nın yayılmasında önemli rol oynamışlardır.

Irak ve İran’da tarikatın yayılışının öncüsü Osman Siraceddin Tavili’dir.
Kafkasya ve Kazan bölgelerinde ise Şeyh Şirvani ile Muhammed Dağıstani irşadla görevlendirilmiş, Kafkas Kartalı Şeyh Şamil’i halifesi atamış ve Şamil üzerinden Halidi Tarikatı tüm bölgeye yayılmıştır .

Şimdi şu İstanbul’u biraz açalım…


Tarikatı İstanbul’da yaymaya çalışan kişi, Şeyh Halid’in ilk halifesi olan yeğeni Muhammed Salih’ti. Başarısız olunca geri çağrılmış, yerine Abdulvehhap Susi irşadla görevlendirilmişti. Sonrasında… Muhammed Firaki yerini almış, onun girişimleri ve Sultan Abdulmecit Han’ın emriyle Şeyh Halid için bir türbe dahi inşa edilmişti. Bu türbenin hangisi olduğu ve günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmiyor.

İzmirli Ahmet Eğribozi İstanbul’da önemli işler yaptı; pek çok akademisyen ve bürokrat onun devrinde bu tarikata geçti. İstanbul’da görev yapan Şeyh Halid’in halifelerinden biri de Abdullah Hani’ydi. Üsküdar bölgesinde ise Abdülfettah Akri görevlendirilmişti. Asıl olarak… Şeyh Ervadi döneminde Halidilik kalıcı bir hale dönüştü ve hem muhafazakar halk, hem de devlet ve ilim kadrolarındaki kişiler bu tarikata gönülden bağlandı. Şeyh Ervadi’nin Gümüşhanevi’yi irşad etmesiyle de tarikatın merkezi Fatma Sultan Camii’ne taşındı. Ve ‘Gümüşhanevi’ adıyla İstanbul’un en ünlü mekanı oldu.

Kendinden sonra gelen halifeleri: ‘Şeyh Hasan Hilmi Efendi, Şeyh İsmail Necati, Şeyh Ömer Ziyaeddin Efendi, Katip Şeyh Mustafa Feyzi Efendi, Hasib Efendi ve Kazanlı Abdulaziz Bekkine…’
Şeyh Ziyaüddin Efendi’den sonra, Gümüşhanevi Dergahı’nın başına Safranbolulu İsmail Necati Efendi geçti, sonra da Şeyh Bekkine…. Osmanlı’dan bu yana devrin önde gelen alimlerini-münevverlerini Gümüşhanevi’nde bir araya getirme ‘geleneği’ Kazanlı Abdulaziz Bekkine Efendi(1895-1952) ile de sürdü. Tüccar bir aileden gelen Bekkine, Beyazıd Medresesi’nde eğitim almıştı. Şeyh Bekkine, etrafına üniversite hocalarından ve öğrencilerinden oluşan geniş bir akademik çevreyi toplamıştı. Bu tarikatın cumhuriyet üniversitelerine ilk açılışıydı…

Bu büyük akademik ve genç üniversiteli kadroyu kendinden sonra dergahın başına geçen Şeyh Mehmet Zahit Kotku’ya devredecektir. Bunlar arasında öne çıkan ilk isim Necmettin Erbakan olacak, bunu da sırasıyla Korkut, Turgut ve Yusuf Özallar ile Erdoğan izleyecektir…

Erdal Sarızeybek

Nasıl Güç Oldular 'Menzil/İsmailağa'

Bakmadan Geçme!

KAPAT
Erdoğan'ın Göremediği Siyasi Ayak Kim?