AŞİRET RESİLERİ ‘EMİR’ OLUYOR


Yurtluk-ocaklık sancakları ile hükûmet sancaklarına aynı zamanda ‘emirlik’ adı verildi.
Klasik Osmanlı sancakları ise imparatorluğun tımar sisteminin uygulandığı her tarafta görülen sancak şekliydi. Sancak beyi merkezden tayin ediliyor ve istenildiği zaman değiştiriliyordu.
Sancak beyi sancağın gelirinden kıdem ve istihkakına göre’has’lar tasarruf ediyor, sefer zamanında ise sancağındaki sipahilerle birlikte Diyarbakır beylerbeyinin emrine giriyordu. Harput, Mardin, Amid, Ergani, Akçakale, Siverek, Siirt ve Nusaybin sancakları klasik tipteki sancaklar olarak kayda geçirilmişti(2).


YURTLUK-OCAKLIK DENİLEN OSMANLI SANCAKLARI


Dr. Cabir Doğan, bu yeni idare şeklinin özelliklerini şöyle sıralıyor:

“Yurtluk-ocaklık tabir edilen sancakların klasik sancaklardan farkı, sancak beyliğinin belli bir ailenin elinde oluşudur. Sancak beyi herhangi bir nedenle azledildiği zaman yerine kardeşi, oğlu veya akrabalarından biri tayin edilir. Bu tip sancaklarda beylerin azli ve görevden alınmaları beylerbeyinin teklifi, Divanı-ı Hümayun’un onayı ile yapılır. Atamalarda ölen beyin yerine merkezin tercihi söz konusudur.

Bu sancaklarda ayrıca tahrir yapılır, tımar ve zeamet bulunur ve sancak gelirinden beyine haslar tahsis edilmektedir. Diğer hususlarda klasik sancak beyi ile aynı yükümlülüklere tâbidir. Çemişgezek, Pertek, Mazgirt ve Sağman sancakları bu türden sancaklardır…

Hükûmet sancakları da, yurtluk-ocaklık sancaklarında olduğu gibi sancak beyliği belli bir ailenin mülkiyetindedir. Fakat onlardan farklı olarak sancaklarda tahrir yapılmamaktadır. Vergileri, sancak beyi kendisi toplamakta, yılda sadece bir kez merkez hazinesine muayyen bir meblağ ödemektedir. Eğil, Palu, Hasankeyf, Hazo, Genç ve Cizre bu tip sancaklardandır.

Doğu Anadolu... 'Ağalar Beyler, Şeyhler Şıhlar'