DÖNEMİN ŞARTLARI GEREĞİ KURULAN İDARİ YAPI



Günümüzde ayrılıkçı Kürt siyasetinin savunucları, bugün çözüm olarak gösterdikleri özerklik fikrine dayanak olarak Çaldıran sonrası bölgede kurulan işte bu feodal yapıyı işaret ediyorlar. Ancak, bu önerileri çözüm olarak dayatmak isteyenlerin aklına bir türlü ‘her olayı kendi tarihsel dönemi içerisinde değerlendirmek gerekir’ fikri gelmiyor. Tersine, Çaldıran koşulları ile günümüz arasında doğrudan bir ilişki kuruluyor ve temel sağlam olmadığı için de, önerilen çözümler bu temel üzerinde yükselemiyor.

Özerklik iddiasına temel olarak gösterilen ferman şudur;

“Kanuni Sultan Süleyman, babası Yavuz Sultan Selim zamanında Kızılbaşlara cephe alarak müspet ve hayırlı hizmetlerde bulunan ve şimdi de Devlet’e doğrulukla hizmetler ifa eden, bilhassa (Serasker-i Sultan İbrahim Paşa’nın) bu defaki İran seferine katılarak Kızılbaşların yenilmesinde yararlılıklar gösteren Kürt beylerine, gerek Devlet’e karşı gösterdikleri öz kulluk ve dilaverliklerin karşılığı olarak ve gerek kendilerinin vaki müracaat ve istirhamları göz önüne alınarak, her birinin öteden beri ellerinde ve tasarruflarında bulunan eyalet ve kaleler, geçmiş zamandan beri yurtları ve ovakları olduğu gibi ayrı ayrı beratlarda ihsan edilen yerleri de kendilerine verilip mutasarrıf oldukları eyaletleri, kaleleri, şehirleri, köyleri ve mezraları bütün mahsulleriyle, babadan oğla intikal etmek şartıyla kendilerine temlik ve ihsan edilmiştir(3)…”


Bu fermanla anlaşılan özerkliğin yapısı ise şu şekilde tanımlanmıştır:

“Kürt beyleri ile Osmanlı Sultanı Yavuz Sultan Selim arasında Amasya’da kabul edilen özerklik şartlarına göre;“ Kürt emirleri, atalarından kendilerine intikal eden topraklarda, bağımsız olarak, geleneksel düzenlerini koruyacaklardır. Bu emirlikler eskiden olduğu gibi babadan oğla intikal edecektir. Osmanlılar yabancı bir devletle savaştığında, Kürt beyleri kuşanmış silahlı süvarileriyle Osmanlı Ordusuna katılarak savaşacaklar ve dışarıdan bir saldırı olursa, ortak düşmana karşı koyacaklar, aynı şekilde Osmanlılar da Kürtleri düşmanlarına karşı koruyacaklardır. Kürt emirler Osmanlı devletine her yıl, tespit edilecek bir vergi vereceklerdir.”




Doğu Anadolu... 'Ağalar Beyler, Şeyhler Şıhlar'