Şeyh Said isyanından kaçanlar, 5 Ekim 1927’de, Lübnan’ın Bihamdun kentinde ‘Hoybun’ adıyla gizli bir örgüt kurdular. Kurucular şunlar; Kamuran, Celadet Ali ve Süreyya Bedirhan.

Ancak bu örgütün diğerlerinden önemli bir farkı vardı, o da ilk kez ve resmen Ermeni Taşnaksutyun Partisiyle siyasi Kürtçülerin bir araya gelmiş, Türkiye Cumhuriyeti’ne karşı bir ittifak kurulmuştu.

TAŞNAK HOYBUN

Hoybun Örgütü Başkanı Celadet Bedirhan’ın kardeşi Süreyya şöyle diyordu;


’28 Ekim 1927’de, Hoybun Kurd Ava tarafından Kürdistan’ın bağımsızlığını ilan edildi. Kürdistan’ın geçici başkenti Ağrı Dağı kabul edildi. Kürtler ve Türkler arasındaki savaş ediyor ve Kürtler hedeflerine ulaşana kadar devam edecek(1).’

Molla Mustafa Barzani’nin Oramar piyade bölüğüne saldırıp Hakkari’de isyan çıkartarak desteklediği Hoybun’un planlanmış bu eylemi, 1930’da Ağrı’da ortaya çıktı...

HATAY MESELESİ

1930 Ağrı isyanı öncesinde Türkiye’nin karşısında bu kez Hatay meselesi vardı.
20 Ekim 1921’de imzalanan Ankara Antlaşması ile Suriye sınırları içinde bırakılan İskenderun Sancağına özel bir idare şekli tanınmıştı. Türk parası burada resmi niteliği haiz olacak ve Sancak halkı milli kültürlerinin korunmasında her türlü kolaylıktan yararlanacaktı.

1924 yılında, Suriye’deki Fransız manda yönetimince, 12 üyeli bir Sancak Meclisi oluşturulmuş; 1925 yılında da, Fransızca ve Arapça’nın yanı sıra Türkçe resmi dil olarak kabul edilmişti. Halep Valiliği’ne bağlı olan bu Sancak, bu yönetim şekliyle doğrudan Suriye Hükümeti’ne bağlanıyordu.

30 Mayıs 1926’da, Türkiye ile Fransa arasında Ankara’da bir ‘Dostluk ve İyi Komşuluk İlişkileri’ sözleşmesi imzalanmasıyla Türkiye-Suriye ilişkileri düzenlenirken, sınır çizgisi de belirlenmiş, ayrıca Sancak için ön görülmüş olan özel yönetimi de karşılıklı mutabakatla teyit edilmişti. Ancak imzalanan bu sözleşmeye rağmen Türkiye Suriye sınırını hala belirsizliği koruyordu; Hatay üzerinde Suriye’nin de hak talepleri vardı(2).
Ağrı isyanları hazırlanırken, Türkiye işte böylesi bir dış meseleyle de karşı karşıya idi…

Yıl 1930... 'Ağrı isyanının bilinmeyenleri'

Bakmadan Geçme!

KAPAT
Türk Bilim Adamı 'İLK AŞI'